پزشکان گیل

ماهنامه‌ی جامعه‌ی پزشکی استان گیلان

حیوانات خانگی و بیماری‌های قابل انتقال به انسان (۱)/ ماندانا نیکویی

بدست • ۱۶ آبان ۱۳۸۸ • دسته: بیماری‌های واگیر٬ پزشك خانواده٬ عفونی٬ کلینیک

یکی از مشکلات اصلی و عمده‌ی بهداشتی کشور که سال‌هاست به‌صورت یک معضل، منابع انسانی و مالی کشور را به خود اختصاص داده و هر چند گاه به‌صورت بحران جدی در استان‌های مختلف و در قالب بیماری‌های نوپدید و بازپدید خود را آشکار می‌سازد، بیماری‌های قابل انتقال بین انسان و حیوان است. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت از میان ۱۷۰۹ عامل بیماری‌زا، ۸۳۲ عامل از حیوانات به انسان منتقل می‌شود و همچنین از میان ۱۵۶ بیماری نوپدید شناخته شده در انسان ۱۱۴ مورد آن از حیوانات به انسان منتقل می‌گردد. در بعضی از کشورهای پیشرفته مانند آمریکا، تعداد حیوانات خانگی از تعداد شهروندان آن کشور بیشتر است و همه‌ی این حیوانات به‌صورت بالقوه توانایی انتقال بیماری را دارند.
بیماری‌های زونوتیک (Zoonotic) به آن دسته از بیماری‌هایی گفته می‌شود که قابل انتقال از حیوانات به انسان هستند. با توجه به این‌که این بیماری‌ها می‌توانند سیستم ایمنی را درگیر کنند، باید در مورد تماس حیوانات با مسن‌ترها، نوزادان، کودکانی که در حال آموزش راه رفتن هستند، افراد تحت درمان بیماری‌های سرطانی، افرادی که به‌تازگی جراحی پیوند عضو داشته‌اند و افرادی که بیماری‌های خودایمن دارند توجه‌ ویژه‌ای صورت گیرد. این افراد باید از تماس مستقیم با خزندگان شامل لاک‌پشت، سوسمار، مار یا پرندگانی چون جوجه، مرغ یا اردک پرهیز کنند.
سگ یکی از حیواناتی است که همواره در زندگی انسان‌‌ها حضور داشته است. هر کس تصمیم به نگهداری سگ در منزل داشته باشد، باید بداند که پس از چنین تصمیمی مسوولیت‌هایی متوجه او می‌شود که باید به‌خوبی آن‌ها را بشناسد، بپذیرد و سپس اقدام به خرید و نگهداری سگ کند.domestic021

هاری
بسیاری از مردم بر این باورند که انسان تنها از طریق گاز گرفته شدن توسط سگ‌ هار، به بیماری هاری مبتلا می‌شود، در حالی ‌که گاز گرفته شدن توسط حیواناتی مانند گربه، خفاش، موش و گرگ نیز می‌تواند منجر به هاری شود. به‌تازگی در شمال ایران راکون‌های زیادی دیده می‌شوند که از طریق کشورهای همسایه‌ی شمالی وارد جنگل‌های ایران شده‌اند و خود این‌ها به‌عنوان یک مخزن هاری به‌حساب می‌آیند. بهترین راه پیشگیری از هاری واکسیناسیون حیوانات خانگی است. به‌هرحال اگر انسانی توسط حیوانی مشکوک گزیده شد، باید بلافاصله از سرم ضدهاری استفاده شود. تزریق به‌موقع این سرم می‌تواند از مرگ فرد جلوگیری کند.

لیشمانیوز جلدی
لیشمانیوز جلدی (سالک) یک بیماری پوستی طولانی‌مدت و بدون درد و تب قابل انتقال بین انسان و تعدادی از حیوانات از جمله جوندگان و سگ است. هنگام خونخواری پشه‌ی خاکی از زخم‌های سالک در جوندگان و سگ، انگل بیماری وارد بدن پشه‌ی خاکی می‌شود و با نیش پشه‌ی آلوده، بیماری به انسان منتقل می‌شود.

کیست هیداتیک
کیست هیداتیک یک بیماری انگلی است که انسان و دام در اثر خوردن تخم نوعی انگل به نام کرم تنیا اکینوکوک که در مدفوع سگ بیمار وجود دارد، بدان مبتلا می‌شوند. کیست هیداتیک کیسه‌ای آبکی حاوی مرحله‌ی نوزادی انگل است که امکان ایجاد آن در اعضای مختلف بدن وجود دارد. این کیست‌ها بسته به این‌که در ریه، کبد مغز یا هر بافت دیگری ایجاد شده باشند قادر به بروز عوارض مختلفی هستند و برای برداشتن آن‌ها نیاز به عمل جراحی است. راه انتقال این بیماری از طریق دست آلوده به مدفوع سگ و خوردن آب و مواد غذایی است که به‌وسیله‌ی مدفوع حیوان بیمار آلوده شده باشد. برای پیشگیری باید تماس انسان با سگ‌ها را کم و سگ‌های آلوده را درمان کرد و سبزیجات را قبل از مصرف به‌طور کامل شست و همچنین از تغذیه‌ی سگ از امعا و احشای دام جلوگیری کرد.

بیماری‌های انگلی سگ
این بیماری‌ها را می‌توان به دو دسته انگل‌های خارجی و داخلی تقسیم کرد. نوع خارجی شامل گری، کک و شپش است. نوع داخلی شامل کرم‌هاست که دو نوع از آن‌ها وجود دارد: کرم‌های گرد و کرم‌های نواری.
کک: کک‌ها روی کف لانه یا بستر تخم‌ می‌گذارند و تخم‌ها در عرض ۳-۲ هفته به کک‌های بالغ تبدیل می‌شوند. کک سگ به‌عنوان میزبان واسط برای لارو یک کرم نواری شایع به نام دیپلیدیوم کانینوم عمل می‌کند. این نکته ضرورت کنترل آلودگی به کک را بیشتر می‌کند. البته با تذکر این‌که کک‌ سگ می‌تواند باعث گزش شدید صاحب حیوان نیز ‌شود. در حقیقت کک انسان (پولکس ایریتانس) روی بدن سگ نیز زندگی می‌کند و برعکس. بنابراین باید سگ را هر ۶ ماه یک‌بار پودر ضد انگل زد. استفاده از روزنامه‌ی باطله به‌عنوان بستر و سوزاندن روزانه‌ی آن فکر پسندیده‌ای است. سبد و بستر سگ را نیز باید پودر ضد انگل زد و قالی‌ها و مبلمان خانه را نیز باید اسپری پاشید.
شپش‌: سگ به دو گونه از شپش‌ها مبتلا می‌شود: یک شپش مکنده به نام لینوگناتوس پیلیفروس و یک شپش گزنده به ‌نام تریکودکتس کانیس.
کرم نواری: کرم نواری متداول در سگ کانیوم نامیده می‌شود ولی انواع دیگری نیز وجود دارد. نشانه‌های شاخص آلودگی حیوان به کرم نواری شامل اشتهای حریصانه همراه با تحلیل رفتن حیوان است. همچنین می‌توان بندهای مسطح کرم گرد را در مدفوع یا چسبیده به موهای اطراف مقعد سگ مشاهده کرد.
کرم‌های گرد: گاه در تابستان، سگ‌ها در بین پنجه‌های خود دچار بیماری جرب مزمن می‌شوند که البته جرب‌های واقعی نیستند بلکه لاروهای انگلی هستند که در زیر پوست نقب می‌زنند.
توکسوکاریازیس یک بیماری انگلی از خانواده‌ی کرم‌های گرد است. این انگل در بسیاری از حیوانات از جمله انسان قادر به ایجاد بیماری است. در سگ و گربه دو گونه‌ی توکسوکارا کتی و توکسوکارا کنیس می‌تواند سبب بیماری شود. توله سگ‌ها از طریق بند ناف در دوران جنینی و نیز خوردن شیر مادر پس از تولد آلوده می‌شوند، اما گربه‌ها فقط از راه خوردن شیر مادر آلوده می‌شوند. این انگل نه‌تنها در سگ و گربه باعث بیماری می‌شود، بلکه مهاجرت لارو انگل در بدن انسان خصوصاً بچه‌ها ایجاد بیماری می‌کند. در ایالات متحده تخمین زده می‌شود که سالانه هزار مورد از آلودگی در انسان مشاهده می‌شود.
دو شکل عمده‌ی این بیماری وجود دارد:
الف. شکل چشمی: توکسوکاریازیس می‌تواند منجر به بیماری‌های چشمی شود که در نهایت به کوری می‌انجامد. شکل چشمی زمانی ایجاد می‌شود که انسان یا حیوان تخم انگل را ببلعد. تخم انگل داخل روده باز و تبدیل به لارو می‌شود. این لارو می‌تواند به سایر نقاط بدن از جمله چشم مهاجرت کند که در چشم منجر به التهاب و زخم شبکیه می‌شود. هر ساله حدود ۷۰۰ نفر از کودکان مبتلا به شکل چشمی توکسوکاریازیس، بینایی خود را از دست می‌دهند.
ب. شکل احشایی: آلودگی شدید با توکسوکاریازیس اگرچه به‌ندرت اتفاق می‌افتد، اما می‌تواند منجر به شکل احشایی توکسوکاریازیس شود. پس از این‌که تخم این انگل توسط انسان بلعیده شد، در روده به لارو تبدیل می‌شود. این لاروها در داخل بدن شروع به مهاجرت می‌کنند تا این‌که خودبه‌خود بمیرند. این امر ممکن است چندین سال به‌طول بیانجامد. ارگان‌هایی که بیشتر درگیر می‌شوند شامل مغز، کبد، ریه و چشم است. علایم بیماری شامل تب، سردرد، سرفه، درد یا ناراحتی معده، آسم یا پنومونی است. در بیشتر موارد افراد بالغی که به تعداد کمی لارو انگل آلوده شده‌اند علایم خاصی را نشان نمی‌دهند. بیشتر علایم در بچه‌هایی که با سگ و گربه بازی می‌کنند دیده می‌شود. اگرچه موارد توکسوکاریازیس‌ گربه‌ای نیز در انسان دیده می‌شود، اما به‌دلیل عادت رفتاری گربه در دفع مدفوع، موارد آن نادرتر است.
تخم این انگل می‌تواند تا دو سال یا بیشتر در خاک زنده بماند. شما و فرزندان‌تان می‌توانید در صورت بلع ناگهانی تخم‌های عفونی توکسوکاریازیس از خاک یا سایر سطوح آلوده و لوازمی از منزل که با سگ و گربه در تماس بوده‌اند، آلوده شوید. در صورت بروز علایم، انجام آزمایش‌های خاص برای تشخیص آلودگی ضروری است. شکل احشایی آلودگی، با داروهای ضد انگل که معمولاً همراه با داروهای ضد التهاب داده می‌شود، درمان می‌شود. درمان شکل چشمی مشکل‌تر است و معمولاً تلاش می‌شود که از پیشرفت جراحت چشم جلوگیری شود. این انگل در خانم‌هایی که به‌خصوص برای اولین بار باردار می‌شوند، می‌تواند منجر به سقط جنین یا زایمان نارس شود.

ماندانا نیکویی
کارشناس علوم دامی

قسمت دوم: حیوانات خانگی و بیماری‌های قابل انتقال به انسان (۲)

برچسب‌ها: ٬ ٬ ٬

۸ دیدگاه »

  1. […] This post was mentioned on Twitter by knil, lord386. lord386 said: حیوانات خانگی و بیماری‌های قابل انتقال به انسان http://ff.im/-eOolF […]

  2. با عرض سلام خدمت اقای دکتر من یه سگ دارم که یه ماهی هست خریدم واکسن زدم ولی بعداز دو سه هفته پاهای عقبش دچار مشکل شده درست نمی توانه راه بره زیر شکمش هم یه اندازه یه بند انگشت باد کرده پیش دکتر بردیم گفت عصبهاش پاره شده امپول تحریک عصب زد ولی خوب نشد ما رو راهنمایی کنید لطفا

  3. با سلام وعرض تشکر
    یه سوال ازخدمتتون داشتم .یه توله گربه دارم که چشماش دچار یه ضایعه فرورفتگی به اندازه نوک سوزن (یه کم بزرگت ) می خواستم بدونم علتش چیه ؟ مرسی

  4. ندای عزیز سلام
    با مشورت با دوست دامپزشک عزیزم خانم دکتر سارا فتاح پور باید خدمتتان عرض کنم در صورت عدم برخورد ضربه مکانیکی با چشم گربه تان و در صورت عدم وجود ضایعات پوستی در محل فرو رفتگی حتما گربه تان را برای معاینه بالینی به دامپزشک نشان دهید.
    در صورت تمایل به راهنمایی بیشتر لطفا توضیحات بیشتر مثل مکان دقیق ضایعه تغییر رنگ چشم و ضایعات دیگر پوستی را شرح دهید.

  5. جواب خانم دکتر سارا فتاح پور:
    پارگی اعصاب در توله سگ ها به طور معمول اتفاق می افتد و نیاز به درمان طولانی مدت است.علاوه بر آمپول های تحریک عصب نیاز به تزریق همزمان آمپول ضذ التهاب فنیل بوتازون (غیر استروئیدی) به مدت زیاد و مصرف مداوم ویتامین های B1وADCEمیباشد.

  6. سلام دخترم حدود دو روز است که از وسط سر موهایش ریخته است علتش چیست

  7. پاسخ به مهلا: با توجه به اطلاعات کم شما نمی توان پاسخ داد بهتر است هر چه سریعتر به پزشک مراجعه کنید.

  8. سلاسلام سوالی در مورد اسب داشتم حدود دوهفته پیش شوهرم پای اسبش را نعل کرد والان پایش ورم کرده است واسب حامله است لطفا راهنمایی کنید